Phanh khẩn cấp tự động AEB hoạt động như thế nào?

Phanh khẩn cấp tự động, thường được gọi là AEB (Automatic Emergency Braking), là một trong những tính năng hỗ trợ lái ngày càng phổ biến trên ô tô mới. Hệ thống được thiết kế để can thiệp khi người lái không phản ứng kịp trước nguy cơ va chạm.

AEB thường hoạt động cùng cảnh báo va chạm phía trước FCW (Forward Collision Warning). Khi cảm biến phát hiện một phương tiện, người đi bộ hoặc vật cản nằm trên quỹ đạo di chuyển, hệ thống có thể cảnh báo người lái. Nếu nguy cơ va chạm tiếp tục tăng và người lái không phanh, AEB sẽ tự động tác động lên hệ thống phanh.

AEB phát hiện nguy cơ va chạm bằng cách nào?

Tùy từng mẫu xe, AEB có thể sử dụng camera, radar hoặc kết hợp nhiều loại cảm biến để theo dõi khu vực phía trước và xung quanh xe.

Khi hệ thống xác định vật thể phía trước có khả năng nằm trên quỹ đạo va chạm, xe sẽ cảnh báo người lái. Nếu người lái không phản ứng, hệ thống có thể tự động phanh.

Trong một số tình huống, AEB có thể đưa xe dừng hẳn, đặc biệt ở tốc độ thấp. Với các hệ thống hoạt động ở tốc độ cao hơn, mục tiêu không nhất thiết là dừng xe hoàn toàn mà có thể chỉ giảm tốc đủ để hạn chế mức độ nghiêm trọng của vụ va chạm.

Khả năng hoạt động của AEB phụ thuộc đáng kể vào điều kiện môi trường. Ánh nắng quá mạnh, mưa lớn, tuyết hoặc bụi bẩn che cảm biến và điều kiện thiếu sáng đều có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận diện vật thể.

AEB có những loại nào?

AEB có thể được chia thành hai nhóm chính là phanh khẩn cấp tự động phía trước và phía sau.

AEB phía trước hoạt động khi phát hiện nguy cơ va chạm với phương tiện đang dừng hoặc giảm tốc phía trước. Trong khi đó, AEB phía sau can thiệp khi xe đang lùi và phát hiện vật cản hoặc phương tiện di chuyển cắt ngang phía sau.

Ngoài hai dạng cơ bản, một số xe còn được trang bị các biến thể chuyên biệt. Chẳng hạn, AEB có khả năng nhận diện người đi bộ có thể phát hiện thêm người đi bộ, xe đạp hoặc một số loại động vật lớn. Hệ thống AEB tốc độ thấp phù hợp với tình huống di chuyển chậm trong khu vực đông xe hoặc bãi đỗ.

Một số mẫu xe cao cấp còn có AEB tại giao lộ, có thể can thiệp trong trường hợp xe đang rẽ trái và có nguy cơ cắt ngang hướng di chuyển của phương tiện đi ngược chiều. Các hệ thống AEB tốc độ cao được thiết kế để hoạt động ở tốc độ lớn hơn, chẳng hạn khi xe di chuyển trên đường cao tốc.

AEB khác gì cảnh báo va chạm phía trước?

Hai công nghệ này thường xuất hiện cùng nhau nhưng đảm nhiệm những nhiệm vụ khác nhau.

FCW chủ yếu cảnh báo người lái khi phát hiện nguy cơ va chạm. Tùy mẫu xe, cảnh báo có thể được phát bằng âm thanh, rung vô-lăng hoặc rung ghế.

Trong khi đó, AEB có khả năng tác động trực tiếp lên hệ thống phanh. Nói cách khác, FCW cảnh báo người lái, còn AEB có thể chủ động phanh nếu người lái không phản ứng kịp.

AEB vẫn có những giới hạn nhất định

Dù được thiết kế để hỗ trợ tránh hoặc giảm mức độ nghiêm trọng của tai nạn, AEB không phải hệ thống có thể thay thế người lái.

Một trong những hạn chế đáng chú ý là khả năng nhận diện trong điều kiện thiếu sáng. Theo thử nghiệm của IIHS được KBB dẫn lại, khi đánh giá 23 mẫu xe trong điều kiện ban đêm, phần lớn hệ thống AEB gặp khó khăn hơn trong việc phát hiện người đi bộ so với ban ngày. Chỉ 4 mẫu xe đạt mức "Superior" trong thử nghiệm ban đêm, gồm Ford Mustang Mach-E, Nissan Pathfinder, Toyota Camry và Toyota Highlander.

Ngoài ra, AEB đôi khi có thể kích hoạt nhầm. Hệ thống có thể nhận diện sai phương tiện ở làn đường bên cạnh, đặc biệt khi đường cong hoặc trong những điều kiện ánh sáng phức tạp. Bóng nắng và phản xạ từ biển báo cũng có thể khiến hệ thống nhận diện nhầm vật cản.

Trong những trường hợp này, xe có thể phanh đột ngột dù không tồn tại nguy cơ va chạm thực sự. Đây là lý do người lái vẫn phải duy trì sự tập trung và sẵn sàng kiểm soát xe.

AEB có thực sự giúp giảm tai nạn?

Các nghiên cứu được KBB dẫn lại cho thấy AEB có thể mang lại hiệu quả đáng kể trong việc giảm va chạm. Một nghiên cứu của IIHS năm 2019 ghi nhận các mẫu xe được trang bị AEB có số vụ va chạm từ phía sau thấp hơn 50%, trong khi số ca chấn thương trong nhóm va chạm này giảm 56%.

Với hệ thống phanh tự động khi lùi, nghiên cứu ghi nhận số vụ va chạm giảm 78% so với những xe chỉ được trang bị camera lùi.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào thiết kế hệ thống, tốc độ xe, loại vật thể cần nhận diện và điều kiện vận hành. Vì vậy, AEB nên được xem là một lớp hỗ trợ an toàn bổ sung thay vì một hệ thống có thể tự xử lý mọi tình huống nguy hiểm.

Với người lái, nguyên tắc quan trọng nhất vẫn là không phụ thuộc hoàn toàn vào các hệ thống hỗ trợ. AEB có thể can thiệp khi phản ứng của con người không đủ nhanh, nhưng trách nhiệm kiểm soát phương tiện vẫn thuộc về người lái.